De impact van Trump’s invloed op Venezuela en Groenland
De pogingen van Donald Trump om controle uit te oefenen over Venezuela en Groenland brengen grote geopolitieke veranderingen teweeg, maar hebben weinig tot geen economische invloed. Net zoals de handelsovereenkomsten van de Europese Unie met Mercosur en India, blijven deze acties zonder significante gevolgen voor de wereldeconomie.
Deze week riep Ursula von der Leyen europeanen op tot ‘stoïcisme’ tegenover Amerikaanse imperialistische acties. Echter, op de markten lijkt de reactie oppervlakkig en nihilistisch.
De internationale olieprijs, met Brent als wereldwijde maatstaf, ligt momenteel rond de $62,50 per vat. Dit is slechts enkele dollars hoger dan voorafgaand aan het Amerikaanse optreden tegen Venezuela vorige zaterdag. De Amerikaanse aandelen en de dollar tonen slechts een beperkte stijging. Dit alles wijst op een opvallende oppervlakkigheid in de marktbewegingen.
Volgens Deutsche Bank is de reactie van wereldwijde markten op het toegenomen geopolitieke risico vrijwel nihil. Bezoekers kunnen wijzen op een aantal activa die direct beïnvloed worden, zoals Venezolaanse obligaties en Amerikaanse oliewerken, maar verder blijven de markten min of meer onaangedaan.
De redenen voor de rust op de markten
Een deel van de verklaring ligt in het feit dat het waanidee van Trump de afgelopen jaar velen heeft afgestompt. Investeerders zijn gewend geraakt aan de onvoorspelbare acties van de Amerikaanse president en vertonen daarom een zekere mate van apathie. Dit fenomeen kan worden gezien als een vorm van ‘Trump fatigue syndrome’.
De meest voor de hand liggende oorzaak daarvoor, echter, is de beperkte economische betekenis van Venezuela op mondiaal niveau. Door jarenlange corruptie, economisch mismanagement en strenge Amerikaanse sancties is de oppervlakte van de Venezolaanse economie drastisch verkleind. De productie is de afgelopen tien jaar met ongeveer 70% gedaald. Ter vergelijking: de nationale productie van de Sovjet-Unie daalde tijdens de Tweede Wereldoorlog met ongeveer een derde, terwijl er 27 miljoen burgers stierven.
De olieproductie van Venezuela, die de belangrijkste export vormde, is eveneens aanzienlijk afgenomen. Van 3 miljoen vaten per dag aan het begin van deze eeuw, tot ongeveer 800.000 vandaag de dag, wat slechts 1% van de wereldwijde olieproductie vertegenwoordigt.
De invloed van geopolitieke schokken die de wereldeconomie significant hebben beïnvloed, zoals de Yom Kippur-oorlog van 1973, de Golfoorlog in 1990 en de Russische invasie in Oekraïne in 2022, is vooral zichtbaar geweest via de olieprijs.
Volgens Deutsche Bank is als de olieprijzen niet beïnvloed worden en er geen alternatieve mechanismen bestaan om markten te sturen, de reactie van globale financiële markten meestal beperkt blijft tot een rustiger verloop buiten de directe kring van het betrokken land.
Rationele reactie en nihilisme
De kalme reactie van investeerders is dan ook logisch. Nihilisme vormt de meest passende reactie op de geringe economische betekenis van Venezuela. Het betrekkelijk kleine belang dat het land nog heeft in de mondiale economie verklaart grotendeels de geringe marktbewegingen.
ING voorspelde deze week dat zelfs een extremere situatie van langdurige politieke chaos in Caracas weinig invloed zou hebben op de wereldwijde groei of de olievoorziening.
De reden hiervoor is simpel: Venezuela heeft geen grote invloed meer op het mondiale economische landschap, zo merkten ze op, met de Noord-Europese eerlijkheid die men van het hetzelfde weet.
De geopolitieke expansie van Groenland en de EU
De lessen die opgaan voor Venezuela gelden ook voor andere politieke ontwikkelingen, zoals Trump’s herhaalde dreigementen om Groenland te annexeren en de Europese Unie’s pogingen om handelsakkoorden te sluiten met India en het Mercosur-blok in Latijns-Amerika.
Ondanks dat Groenland met een GDP van ongeveer 3,3 miljard dollar groter is dan grote Europese landen samen, blijft het een economisch minuscuul gebied. De economie is te vergelijken met die van Andorra en is twintig keer kleiner dan die van Venezuela.
Het eiland is bijna volledig afhankelijk van financiële steun vanuit Kopenhagen, dat een derde van de publieke uitgaven financiert. Dankzij de natuurlijke hulpbronnen en de barre weersomstandigheden, infrastructuur en de afgelegen ligging, zal Groenland nog jaren moeten vertrouwen op hulp van Denemarken en de Verenigde Staten.
Het is zelfs voorstelbaar dat Europa, op korte termijn, economisch beter af zou zijn zonder Groenland. Maar een Amerikaanse aanval op het eiland zou onvermijdelijk geopolitieke en economische gevolgen hebben, zoals een heropleving van de handelsoorlog tussen de EU en de VS.
De gevolgen van conflicten en handelsstrijd
Claus Vistesen, hoofd-econoom bij Pantheon Macroeconomics, waarschuwt dat een Amerikaanse aanval een reactie van de EU zou uitlokken, mogelijk in de vorm van extra economische sancties of handelssancties.
Een volledige handelsoorlog tussen Brussel en Washington zou de economisch zwakke EU verder belasten, maar de economische schade zou beheersbaar blijven. De Amerikaanse tarieven, die de EU-export met ongeveer 0,5% zouden kunnen beïnvloeden, blijven relatief klein in vergelijking met de totale omvang van de Europese economie.
Het belang van handelsrelaties tussen de EU en de rest van de wereld
De handel tussen de EU en de Verenigde Staten, met een jaaroverschot van ongeveer 532 miljard euro, is relatief klein vergeleken met de totale economische omvang van de EU, die circa 18 biljoen euro bedraagt.
De relatie met Mercosur en India, en de overeenkomsten die daarmee gepaard gaan, blijken nog minder relevant. Volgens het Center for Social and Economic Research zal de EU-Mercosur-overeenkomst, goedgekeurd gisteren, waarschijnlijk slechts een groei van 0,1% in het EU-GDP opleveren. Voor Italië en andere lidstaten blijft dit marginaal.
De accorde met India, waarvan wordt verwacht dat die later deze maand getekend wordt, zal naar schatting de handel met circa 8 miljard euro laten toenemen, wat minder dan 0,05% van de totale EU-uitvoer is. Andere analyses suggereren dat de groei op de middellange termijn iets hoger kan uitpakken, maar de impact blijft beperkt.
Politieke politiek en economische realiteit
Deze kleine invloedssferen worden vaak als gevaarlijk of problematisch ervaren, maar de grote mate waarin de EU vooral intern handelt, maakt de overeenkomsten minder relevant. Vrijwel alle experts benadrukken dat verdere integratie van de interne markt voor de EU de meest verstandige koers is richting welvaart.
Het versterken van de interne samenhang en het verminderen van economische fragmentatie blijven kernpunten, zoals eerder benadrukt door onder meer Italiaanse politici en EU-leiders.
