De opkomst van de dure hamburger door dalende koeienstapel
In het verleden was een hamburger een betaalbare en eenvoudige snack, geliefd vanwege zijn gemak en guilt-free karakter. Tegenwoordig verandert dat beeld snel, mede door de stijgende vleesprijzen in Europa. De daling van het aantal koeien in de regio leidt immers tot een schaarste die zich vertaalt in hogere kostprijzen voor rundvlees. Als gevolg hiervan worden hamburgers steeds meer een luxegoed. Boeren reageren op de prijsstijging door hun prijzen te verhogen, maar er bestaat onzekerheid over de duur van deze winstgevendheid.
De prijsstijgingen en de impact op de horecasector
In de Brusselse wijk waar het hoofdkantoor van de Europese Commissie gevestigd is, runt Metin een café dat bekendstaat om zijn hamburger en bier. Tot voor kort kon hij een pint combineren met een betaalbare hamburger, maar recent verhoogde hij de prijzen al en bereidt hij zich voor op verdere prijsverhogingen in januari. “In 2023 kostte een kilo rundvlees €9, in 2024 waren dat €10,50 en dit jaar is het gestegen tot €13,” vertelt Metin. Tijdens een rustige middag aan de bar zegt hij niet zonder frustratie: “We hebben geen keuze.”
Deze trend beperkt zich niet tot Brussel. Over de hele Europese Unie noteren producenten een prijsstijging van 30% voor jonge koeien in november 2022 vergeleken met het jaar daarvoor. In landen zoals Griekenland zijn retailprijzen voor rundergehakt bijna verdubbeld, wat aantoont dat de hogere prijzen continentbreed merkbaar zijn.
Economische factoren en veranderend consumptiepatroon
De economische dynamiek is duidelijk: de aanvoer van rundvlees wordt minder doordat het aanbod krimpt, terwijl de vraag relatief stabiel blijft, vooral naar verwerkte producten die meer toegevoegde waarde bieden. Het consumptiepatroon in Europa verschuift, waarbij de voorkeur van consumenten steeds vaker uitgaat naar min of meer gemalen rundvlees, vooral in de vorm van een hamburger. Deze trend wordt aangeduid als de ‘burgerisering’ van de smaak.
Yari Vecchio, onderzoeksleider in economische landbouw- en voedingsstudies aan de Universiteit van Bologna, legt uit dat dit wijst op een bredere ‘industrialisering van het smaakpalet’. Consumenten geven de voorkeur aan zachte, makkelijk te kauwen texturen en directe smaakervaringen, eigenschappen die traditioneel vlees met oudere sneden en kookmethoden niet altijd biedt. Het verwerken van goedkoper vlees tot hamburgers voegt waarde toe en verdeelt de winst, waarbij de opbrengst van boeren naar verwerkers gaat die de textuur, smaak en kwaliteit bepalen.
Hoewel een €15 gourmetburger mogelijk goedkoper vlees bevat dan een steak, blijft de prijs relatief hoog door de toegevoegde waarde en verwerking. Deze trend veroorzaakt een ongelijkmatige afname in de totale vleesconsumptie in Europa: sommige consumenten kopen minder vanwege voedselinflatie, maar de prijzen blijven hoog. In Italië bijvoorbeeld daalde de vleesconsumptie met 1%, terwijl de uitgaven met 8% stegen, aldus Vecchio.
De afname van het Europese koeienbestand en de oorzaak
Een van de belangrijkste kwesties is de daling van het aantal koeien in Europa. Volgens Paolo Patruno, ondervoorzitter van de Europese vleesverwerkende industrieorganisatie Clitravi, waren er in 2005 ongeveer 80 miljoen runderen in de EU. Tegen 2024 was dat aantal afgenomen tot 72 miljoen, ondanks de uitbreiding van de markt. Het tekort wordt gedeeltelijk veroorzaakt door ziekte, zoals de bluetongue, waardoor Franse boeren vorig jaar 200.000 kalveren verloren, wat de huidige koeienpopulatie beïnvloedt.
Andere landen worden eveneens getroffen door de uitbraken van deze ziekte. Daarnaast zorgen harde arbeidsomstandigheden, stijgende productiekosten, problemen met de implementatie van het Gemeenschappelijk Landbouwbeleid (GLB), de invloed van het Groene Deal-prgramma op nationale beleidslijnen, strengere dierenwelzijnswetten en toenemende bureaucratie voor het vertrek van veel boeren uit de sector, aldus Patruno. Vecchio voegt toe dat decennia van genetische selectie voor kwaliteit het aantal rundvee-eenheden geleidelijk heeft verminderd, naast de impact van de economische schokken.
Desondanks verdienen boeren momenteel geld door de hogere prijzen; voor hen is dat goed nieuws, omdat ze al lange tijd onder de marktprijzen voldeden. “Voor producenten is dit uitstekend nieuws,” zegt Mandin, secretaris-generaal van de Franse vleesproducentenfederatie FNB.
De vraag of deze prijsevolutie blijvend is
Hoewel de hoge prijzen gunstig lijken, is het onwaarschijnlijk dat ze het lange-termijn afnemen van het aantal bedrijfsdieren zullen stoppen. Mandin wijst erop dat veel jongeren niet bereid zijn zich in de sector te vestigen, omdat de kosten voor de opstart en de bureaucratische obstakels een terugkeer vrijwel onmogelijk maken. Daarnaast vrezen boeren dat goedkopere invoer van rundvlees uit landen zoals Zuid-Amerika de recente winsten zal ondermijnen. Dit jaar is de invoer van rundvlees uit de EU met 13% gestegen, vooral door import uit meerdere Zuid-Amerikaanse landen.
Het EU-Mercosur-handelsverdrag, dat de deur zou openen voor grote volumes vlees uit regio’s als Argentinië, Brazilië, Paraguay en Uruguay, vormt bovendien een dreiging. Deze landen beslaan bijna drie keer de oppervlakte van de Europese Unie en beschikken over een overschot aan vleesproductie. Mandin benadrukt dat Europese productie beschermd moet blijven: “We moeten de Europese productie behouden,” waarschuwt hij.
De Europese Unie onderneemt stappen om de onvrede van boeren over het Mercosur-akkoord te temperen, maar het is nog onduidelijk of deze maatregelen effectief zullen zijn. Het ondertekeningsdocument van het EU-Mercosur-verdrag dat afgelopen donderdag werd gepubliceerd, bevat een bepaling die aangeeft dat de Commissie bepaalde bevoegdheden behoudt, maar de werkelijke impact van deze clausule blijft onzeker.
