De kernpunten van het Oekraïense vredesplan
De Oekraïense president Volodymyr Zelenskyy presenteerde recent een aangepaste versie van het plan om het conflict met Rusland te beëindigen. Volgens Zelenskyy zou dit plan de frontlijn vastleggen, maar tegelijkertijd ruimte bieden voor Oekraïense terugtrekkingen en de oprichting van demilitariseringszones. Hij beschreef de details tijdens een briefing in Kyiv, waar hij uitleg gaf over een door onderhandelingsteams uit de VS en Oekraïne overeengekomen 20-puntenplan, dat momenteel door Moskou wordt beoordeeld.
Een belangrijk aspect van deze nieuwe agenda is dat Moskou waarschijnlijk vasthoudt aan zijn eisen over territoriale controle, wat de onderhandelingen bemoeilijkt. Toch lijkt Kyiv erin geslaagd het oorspronkelijke Amerikaanse voorstel van 28 punten, dat sterke concessies van Oekraïne vereiste, te herzien. Dit eerdere voorstel eiste dat Oekraïne zich terug zou trekken uit 20% van de Donetsk-regio en dat gebieden die door Moskou bezet waren, erkend zouden worden als Russisch grondgebied. Een formele afwijzing door Oekraïne van het streven om lid te worden van NATO is ook van de tafel verdwenen, hoewel de VS al eerder hadden aangegeven Oekraïne niet tot het bondgenootschap te zullen toelaten.
Details en nuances van het herziene plan
Volgens Zelenskyy erkent het nieuwe plan de de facto grenzen in de regio’s Donetsk, Lugansk, Zaporizhzhia en Cherson als de contactlijnen, geldig op het moment van de overeenkomst. Daarnaast wordt een werkgroep ingesteld om de terugtrekking van troepen te coördineren en om de voorwaarden voor toekomstige economische zones te bepalen. Dit duidt erop dat het plan ruimte schept voor, maar ook vertraagt, opties die Oekraïne eerder afwees, zoals de terugtrekking van troepen en de oprichting van demilitariseringszones.
Zelenskyy vermelde dat Rusland vraagt om een terugtrekking uit de Donetsk-regio, terwijl de Verenigde Staten op zoek zijn naar een manier om een demilitariserings- of vrij economische zone te creëren die beide partijen kan bevredigen. Er wordt vermoed dat de stad Energodar, die door Rusland wordt bezet en die de Zaporizhzhia-centrale beheert, eveneens als demilitariseringszone kan functioneren.
Cruciaal is dat Oekraïne een referendum zou moeten houden voor elke territoriale terugtrekking. Zelenskyy benadrukte dat een dergelijk referendum noodzakelijk is: “Als we hierover spreken, moeten we naar een referendum gaan.”
Controverse rond energie en controle van de centrale
Het plan voorziet ook in gezamenlijke beheerstructuren voor de Zaporizhzhia-centrale, waarbij zowel Oekraïne als Rusland betrokken zouden zijn. Zelenskyy uitte echter zijn bezwaar tegen enige Russische controle over de faciliteit en benadrukte dat hij geen Russische toezicht wil op deze strategisch belangrijke infrastructuur.
Bovendien bevestigde Zelenskyy dat Oekraïne de presidentsverkiezingen pas zal houden nadat een overeenkomst volledig is getekend, waarmee hij de prioriteit legt op het formele ondertekeningsproces alvorens verdere politieke stappen te zetten.
