De dreiging van de Verenigde Staten en de gevolgen voor de transatlantische veiligheid
De Deense regering, een bondgenoot in de NAVO, heeft gewaarschuwd dat een militaire actie door de Verenigde Staten om Greenland met geweld in te nemen, de vrede en de veiligheidsrelaties die al 80 jaar bestaan tussen Noord-Amerika en Europa, ernstig zou ondermijnen. Deze waarschuwing volgt op herhaalde uitlatingen van de Amerikaanse president Donald Trump, die zijn wens uitte om het Noordpoolgebied te annexeren, vanwege de rijkdom aan mineralen die de regio bevat. Greenland, dat over onontdekte zeldzame aardmetalen beschikt, wordt door velen gezien als een strategisch belangrijk gebied in de context van klimaatverandering en smeltend poolijs, dat nieuwe scheepvaartroutes mogelijk maakt.
De politieke reacties en de veiligheidscontext
Volgens de Amerikaanse president is Greenland voor de nationale veiligheid van de Verenigde Staten van groot belang. Op zondag verklaarde hij dat de VS Greenland nodig heeft en dat Denemarken dat niet zelfstandig kan realiseren. Als reactie hierop heeft de premier van Greenland, Jens-Frederick Nielsen, Trump op sociale media opgeroepen om terug te deinzen. Andere Europese landen en de Europese Unie spraken zich uit ter verdediging van Denemarken en riepen Washington op om de diplomatieke route te blijven volgen en de NAVO-bondgenoot niet te bedreigen.
In Denemarken zelf benadrukte premier Mette Frederiksen dat een militaire aanval op een ander NAVO-lidland automatisch zou leiden tot het beëindigen van het veiligheidsverdrag en de uitgebreide transatlantische veiligheidsnetwerken. Greenland ligt op een strategische route voor eventuele raketprojectielen tussen Rusland en de Verenigde Staten, met een Amerikaanse militaire basis aanwezig op het eiland.
Trump zei hierover dat hij in ongeveer twee maanden zich zorgen zal maken om Greenland, en stelde voor om de situatie over twintig dagen opnieuw te bespreken. Nielsen reageerde daarop fel via social media en verzocht Trump om geen verdere druk uit te oefenen of de situatie te misbruiken voor ruchtbaarheid — hij pleitte voor dialoog volgens het internationale recht.
Internationale spanningen en de invloed van grootmachten
De president van de Verenigde Staten heeft ook voor onrust gezorgd onder Europese leiders door de arrestatie van de Venezolaanse president Nicolas Maduro, die vastzit in New York. Trump heeft aangekondigd dat de VS voorlopig Maduro zullen blijven ondersteunen en dat het land grote olievoorraden bezit, die volgens hem onbeperkt zullen worden geëxploiteerd.
De toenemende druk op Greenland is niet alleen door de Amerikaanse president uitgedragen, maar ook door beschuldigingen dat Russische en Chinese schepen de kust van Greenland zouden passeren. China reageerde hierop door Washington te waarschuwen om de zogenaamde dreiging vanuit China niet te misbruiken voor eigen gewin. Een parlementariër van Greenland, Aaja Chemnitz, stelde dat Greenland haar defensie serieus moet nemen en dat Trump’s uitspraken ernstiger moeten worden genomen dan voorheen.
In de Deense hoofdstad uitten inwoners verbazing over de Amerikaanse dreigementen. Frederik Olsen (56) noemde het ‘een beetje gek’ dat Trump zulke dingen zegt, terwijl Christian Harpsoe (46) meer pragmatisch was en stelde dat de Amerikaanse troepen geen directe noodzaak vormen voor Greenland, in tegenstelling tot Venezuela.
Reacties vanuit Europa en de internationale gemeenschap
De situatie leidde tot steunbetuigingen uit meerdere landen in Europa. EU-woordvoerder voor buitenlands beleid, Anitta Hipper, verklaarde dat de Europese unie zich inzet voor de territoriale integriteit van haar lidstaten. De Britse premier Keir Starmer benadrukte dat alleen Greenland en Denemarken het recht hebben om de toekomst van het eiland te bepalen, een standpunt dat werd onderschreven door Finland, Zweden en Noorwegen.
De buitenlandse minister van Frankrijk, Pascal Confavreux, stelde dat grenzen niet met geweld moeten worden gewijzigd en dat Frankrijk solidariteit toont met Denemarken. De escalatie volgde op een online posting van een voormalige medewerker van Trump, Katie Miller, die Greenland afbeelde in de kleuren van de Amerikaanse vlag met de tekst ‘Snel’. Nielsen zag dat als ongehoord en Frederiksen riep Washington op om de ‘dreiging’ tegen haar land te stoppen. Ze noemde de claims van de VS betreffend Greenland ‘absoluut absurd’.
De vrouw van adviseur Stephen Miller, Katie Miller, heeft al meerdere keren in het verleden politieke controverse veroorzaakt. In reactie hierop liet de Deense ambassadeur in Washington, Jesper Moeller Soerensen, weten dat Denemarken reeds samenwerkt met Washington om de veiligheidspositie in het Arctisch gebied te versterkten, en dat de band met de VS hecht moet blijven.
