De opkomst van huishoudrobots
Hoewel robots die klaar zijn voor gebruik in woningen nog in de vroege fase van commercialisatie verkeren, wordt de technologie steeds toegankelijker. Verschillende fabrikanten proberen humanoïde robots te ontwikkelen die huishoudelijke taken kunnen uitvoeren. Op dit moment staan veel obstakels nog in de weg, zoals kosten, functionaliteit, consumentenperceptie, privacy en beveiligingsrisico’s. In de nabije toekomst zouden huishoudelijke taken misschien wel als een ver weg droombeeld kunnen lijken, volgens enkele bedrijven die beginnen met de marktintroductie van humanoïde huisrobots.
Dé visies en marktontwikkelingen
Het doel is een robot te creëren die mensgroot en mensvormig is en in staat is af te wassen, de was op te bergen en het huis te opruimen, zodat mensen het niet zelf hoeven te doen. In september heeft een Noors-bedrijf, 1X, dat tegenwoordig in de Verenigde Staten gevestigd is, een ‘huismachine’ aangekondigd voor pre-order, met levering gepland vanaf 2026. Voor een prijs van 20.000 dollar of via een maandabonnement van 499 dollar, kan de humanoïde robot NEO in huis worden gehaald.
Dit bedrijf is een van de weinigen die zich vooral richten op humanoïde robots voor gebruik thuis. Andere bedrijven, zoals Figure en Physical Robotics, richten zich ook op humanoide robots, maar de meeste commercieel beschikbare robots worden nog vooral ingezet in industriële en militaire toepassingen. Huishoudrobots vertegenwoordigen daarmee een nieuwe trend in robotontwikkeling.
Ook Boston Dynamics, bekend van de robothond Spot, werkt aan humanoïde modellen. Het eerste model, ‘Atlas’, wordt ontwikkeld voor industriële toepassingen, maar een woordvoerder zegt dat in de toekomst de technologie mogelijk wordt toegepast in dienstverlening, detailhandel, ziekenhuizen en woningen. Daarnaast betreedt Tesla ook de markt voor humanoïde robots, met de verwachte lancering van de productie van de Optimus-biped, vermoedelijk in 2026. Aanvankelijk zal deze robot vooral voor industrieel gebruik bedoeld zijn, maar Elon Musk’s lange termijnvisie omvat ook huishoudelijk gebruik.
De rol van generatieve AI
De commercialisering van humanoïde robots wordt sterk gedreven door technologische vooruitgang in kunstmatige intelligentie, met name generatieve AI. Een langgekoesterde wens van sci-fi schrijvers is het beschikken over robots die vrijwel alles kunnen doen voor hun menselijke meesters, hoewel niet elke denkbeeldige situatie altijd positief uitpakt. De recente sprongen in AI hebben de overgang mogelijk gemaakt van taakgerichte machines naar robots die meerdere taken en situaties aankunnen, doordat ze zich aanpassen aan de omgeving.
Voorbeelden van dergelijke doorbraakmodellen zijn vision-language-action (VLA) systemen. Die stellen robots in staat visuele input van camera’s te combineren met menselijke instructies, zodat ze passende acties kunnen uitvoeren. In februari meldde Brett Adcock, oprichter van Figure, dat de AI-ontwikkeling in zijn bedrijf veel sneller ging dan oorspronkelijk was voorzien, waardoor de lancering twee jaar naar voren kon worden gehaald.
De sociale acceptatie en privacy-uitdagingen
Het introduceren van tweevoeters in huizen wordt niet automatisch verwelkomd. Naast hoge kosten vormt de sociale acceptatie een grote uitdaging. Mensen hebben tijd nodig om zich aan te passen aan dergelijke machines, die door hun menselijke uiterlijk een oncomfortabel gevoel kunnen oproepen – in de zogenaamde ‘uncanny valley’. Volgens Federico Manzi, assistent-professor aan de Università Cattolica del Sacro Cuore in Milaan, kan dit ongemak worden verminderd door ervaringen en percepties te beïnvloeden, vooral als de robot goed functioneert. Toch is het uiterlijk niet de enige bepalende factor; de omgeving en de taken die de robot uitvoert, spelen eveneens een grote rol in de perceptie van acceptatie.
Een andere grote hindernis betreft privacy. Humanoïde robots gebruiken vaak camera’s en sensoren, wat de angst verhoogt dat privégegevens worden verzameld en mogelijk gebruikt voor surveillance. Omdat veel van deze robots nog niet volledig autonoom zijn en menselijke supervisie vereisen, kunnen mensen altijd in de gaten gehouden worden. Een voorbeeld is de robot NEO van 1X, waarbij werknemers met VR-headsets op afstand de robot kunnen aansturen voor hulp of training, waardoor een menselijke operator soms binnen het huis aanwezig is via de robot.
Joanna Stern van The Wall Street Journal, die de robot voor de lancering testte, benadrukte dat het gemak dat deze robots bieden, vaak gepaard gaat met een verlies aan privacy. Huizen worden hierdoor effectief trainingsomgevingen voor de AI, die daardoor beter wordt in het uitvoeren van huishoudelijke taken. Hoewel veel voorkomen taakgerichte apparaten zoals stofzuigers en stemassistenten al data verzamelen, kunnen autonome robots veel meer van alles verzamelen en fysiek aanwezig zijn in privéhushoudingen. Dit roept echte privacyzorgen op, zegt Kathrin Gardhouse van de NGO Future Society. Volgens haar moeten robots privacyvriendelijk worden ontworpen door data lokaal te verwerken en niet automatisch naar servers te sturen.
Legislation en veiligheidsrisico’s in Europa
In de Europese Unie zullen huishoudrobots ook aan strenge regelgeving moeten voldoen. De GDPR-regeling regelt de verwerking van persoonsgegevens. Recent stelde de Europese Commissie voor dat AI-ontwikkelaars expliciet persoonlijke data mogen gebruiken als zij een legitieme reden hebben. Deze versoepeling kan echter het vertrouwen in het delen van privégegevens verkleinen, vooral in het licht van de privacyzorgen rondom thuisgebruik.
Bovendien vormen verbonden robots een cybersecurity-risico. Hackers kunnen proberen om toegang te krijgen tot persoonlijke data of de robot te overnemen, waardoor deze mogelijk een surveillance-instrument wordt. De EU Cyber Resilience Act probeert dergelijke risico’s te beperken door cybersecurity-eisen te stellen voordat producten op de markt komen. Humanoïde robots vallen onder deze regelgeving, maar zorgen blijven bestaan omdat AI-systemen kunnen proberen beveiligingen te omzeilen, wat al in testomgevingen is aangetoond. Het gevaar bestaat dat een robot alle gegevens uit je huis kan verzamelen en zelfs volledig de controle over je thuis kan nemen, zonder dat je nog grip hebt op het apparaat.
De Europese Commissie heeft onlangs voorstellen gedaan om de toepasselijkheid van strengere regelgeving voor AI met hogere risico’s uit te stellen, wat kan betekenen dat de implementatie enkele jaren wordt uitgesteld. Toch bewegen de technologie en ontwikkelingen snel, en het is mogelijk dat humanoïde robots binnenkort in meerdere Europese huishoudens verschijnen.
