Amerika vraagt om toegang tot biometrische databanken in ruil voor visa-vrije reizen
De landen van de Europese Unie bereiden zich voor om de Verenigde Staten toegang te geven tot nationale biometrische databanken die gevoelige persoonlijke informatie bevatten, zoals vingerafdrukken en gezichtsafbeeldingen. Deze uitwisseling gebeurt in het kader van het behoud van visa-vrij reizen naar de Verenigde Staten.
De Amerikaanse overheid stelde in 2022 dat toegang tot deze gegevens een voorwaarde was om het systeem van visa-vrij reizen te handhaven voor EU-burgers. Vrijwel alle lidstaten van de EU genieten hiervan, met uitzondering van Roemenië, Bulgarije en Cyprus. De regeling wordt door de Amerikaanse zijde aangeduid als “Enhanced Border Security Partnerships” (EBSP).
De Europese Commissie staat op het punt om dit jaar de leiding te nemen in de gesprekken over een “kaderregeling”. Deze gesprekken moeten algemene regels bepalen voor de werking van de EBSP’s. Vervolgens zouden de lidstaten direct met de Amerikaanse regering van Donald Trump in onderhandeling gaan om autonome verdragen af te sluiten binnen het EU-kader.
Er zijn enkele uitzonderingen: Denemarken en Ierland worden niet onder de nieuwe afspraken gebracht. Denemarken doet dat vanwege afwijkingen in de EU-verdragen, en Ierland omdat het geen deel uitmaakt van het Schengengebied, dat vrij reizen zonder paspoorten toestaat.
Een belangrijk punt is dat het EU-brede akkoord uitsluitend de typen databanken en categorieën gegevens omschrijft die de VS mogen benaderen. Elke lidstaat zal vervolgens met Washington specifiek afspreken welke nationale databanken en welke gegevens van burgers uiteindelijk toegankelijk gemaakt worden voor Amerikaanse autoriteiten.
De lidstaten hebben al ingestemd met de plannen
Hoewel de betrekkingen tussen de EU en de Verenigde Staten onder druk staan vanwege handelsconflicten en kwesties rond de rechtsstaat, lijkt het niet controversieel dat de VS toegang zou krijgen tot gevoelige gegevens van Europese burgers. In december gaf de lidstaten unaniem de Europese Commissie de opdracht om te onderhandelen over het kader voor de EBSP’s.
Volgens een diplomatieke nota, verkregen door Euractiv, was op dat moment slechts één lidstaat nog tegen, en die wilde een harde grens aangeven.
Onder de afspraken kunnen gegevens over etnische herkomst, politieke opvattingen, religieuze of filosofische overtuigingen, evenals genetische of biometrische informatie, worden gedeeld. Dit blijkt uit een document van de Europese Commissie waarin de onderhandelingsstrategie wordt uiteengezet.
Het document stelt dat zulke gegevens alleen mogen worden doorgegeven “waar dat strikt noodzakelijk en evenredig is”, bijvoorbeeld om criminaliteit of terrorisme te voorkomen. Daarbij moeten passende waarborgen worden ingebouwd, zoals beperkingen op de opslagduur.
Desondanks roept het plan vragen op, zeker gezien de huidige Geallieerde situatie. De VS hebben recent Amerikaanse functionarissen en Europese burgers gesanctioneerd, onder meer vanwege betrokkenheid bij beleidsvorming en activisme. Daarnaast markeerde het begin van het jaar de schokkende detentie van een buitenlandse staatshoofd door de Amerikaanse regering en de eenzijdige aanklachten tegen Nicolás Maduro in Venezuela.
Bovendien zou de VS overwegen om bezoekers van visa-vrije reizen verplicht te stellen om vijf jaar aan social media-berichten te delen voordat zij het land binnen mogen.
Euractiv trok navraag bij zowel de huidige voorzitter van de Raad van de EU, Cyprus, als bij de Commissie, over eventuele bedenkingen bij het delen van zulke gevoelige data. Tot op het moment van publicatie hebben deze niet geantwoord.
Bewakers van persoonsgegevens eisen waarborgen
Sommigen binnen de EU uiten echter zorgen over de plannen. In september waarschuwde Wojciech Wiewiórowski, de Europese gegevensbeschermingsautoriteit (EDPS), dat het EBSP een “belangrijk precedent” zou scheppen. Het zou de eerste overeenkomst binnen de EU zijn waarbij grote hoeveelheden persoonlijke data worden gedeeld met buitengrenzebedrijven.
Wiewiórowski ondersteunt het idee van een EU-VS raamwerk, dat volgens hem de fundamentele rechten kan beschermen. Echter, hij benadrukt dat dit raamwerk gebaseerd moet zijn op een “duidelijke en beperkte” definitie van welke gegevens gedeeld mogen worden, en dat vooral alleen informatie over reizigers mag worden doorgegeven.
De Commissie en de Raad hebben aangegeven dat de gegevensuitwisseling zich in principe tot reizigers moet beperken. De precieze voorwaarden en criteria van de nieuwe gegevensdeling worden nog met Washington onderhandeld.
Volgens een gelekte document van de Raad verwacht de Amerikaanse zijde dat de toegang tot data vóór het einde van dit jaar operationeel is. Er heerst haast bij het vastleggen van deze overeenkomsten.
