Verwachtingen over het einde van de oorlog en de voortgang van de onderhandelingen
De Amerikaanse president Donald Trump uitte op zondag de verwachting dat een einde aan de oorlog in Oekraïne mogelijk zeer dichtbij is, na gesprekken met de Oekraïense president Volodymyr Zelenskyy op zijn residentie Mar-a-Lago in Florida. Hoewel de onderhandelingen nog altijd bemoeilijkt worden door onopgeloste territoriale geschillen, lijkt er enige vooruitgang te zijn geboekt.
De twee leiders bespraken het ontwerpvoorstel voor vrede dat Oekraïne onlangs presenteerde. Dit 20-puntenplan, ontwikkeld in overleg met Amerikaanse functionarissen en vorige week gepresenteerd, is een herwerking van een eerder 28-puntenkader dat door de Trump-regering was opgesteld na besprekingen met Rusland. Het vertegenwoordigt de meest gedetailleerde openbare poging van Kyiv tot nu toe om een routekaart te bieden richting een einde van het conflict.
Tijdens een gezamenlijke persconferentie na de vergadering spraken Trump en Zelenskyy een optimistische toon. Trump benadrukte dat zij alle onderwerpen hadden besproken en dat er “veel vooruitgang” was geboekt, maar hij waarschuwde ook dat “een of twee” knelpunten nog niet waren opgelost.
Veiligheidsgaranties en de rol van Europa
Zelenskyy verklaarde dat de gesprekken over veiligheidsgaranties tussen de VS, Europa en Oekraïne, om te voorkomen dat Rusland opnieuw binnenvalt, “bijna” afgerond waren. De besproken garanties zouden een Oekraïense krijgsmacht van ongeveer 800.000 personeel ondersteunen, met Westerse bondgenoten aan hun zijde, en zouden de weg vrijmaken voor Kyiv naar toetreding tot de Europese Unie.
Gedurende het uurtje durende overleg meldde Trump dat de leiders telefonisch contact hadden gehad met hun Europese collega’s, waaronder Ursula von der Leyen, voorzitter van de Europese Commissie, Franse president Emmanuel Macron en Poolse president Karol Nawrocki. Von der Leyen sprak haar tevredenheid uit over de “goede voortgang” en stelde dat Europa blijft samenwerken met Kyiv en Washington om een einde te maken aan het conflict. Volgens haar is het essentieel om vanaf dag één waterdichte veiligheidsgaranties te hebben.
Hoewel de EU recentelijk heeft aangekondigd Oekraïne te ondersteunen met €90 miljard, waren Europese leiders zelden direct betrokken bij recente vredebesprekingen. Trump en Zelenskyy bevestigden wel dat de EU een belangrijke rol zal spelen in toekomstige veiligheidskaders voor Oekraïne. Trump merkte op dat Europa een groot deel van de verantwoordelijkheid zou nemen en dat de VS Oekraïne voor 100% zou ondersteunen.
De rol van Rusland en recente communicatie
Vóór het gezamenlijke overleg hield Trump een uur durend telefoongesprek met de Russische president Vladimir Poetin. Hij beschreef dit gesprek later als “goed en zeer productief”, een inschatting die werd onderschreven door de Russische vertegenwoordiger Kirill Dmitriev. Volgens het Russische staatspersbureau Tass zullen de leiders binnenkort opnieuw spreken, vlak na het gesprek van Trump met Zelenskyy.
Trump prees Europa tijdens de voorbesprekingen en benadrukte dat de Verenigde Staten volledig achter de Europese inzet voor Oekraïne staan. Hij noemde Europese leiders “geweldig” en erkende dat zij “veel geld hebben uitgegeven” aan hulp voor Oekraïne.
Territoriale geschillen en hun complexiteit
Ondanks de positieve toon blijven de meest omstreden onderdelen van het voorgestelde vredesplan onopgelost, met name de territoriale geschillen in Oost-Oekraïne. Zelenskyy stelde voor om een “vrij economisch gebied” in delen van Donbas te creëren als mogelijke energiebesparende maatregel om de spanningen te verminderen. Trump gaf toe dat hier nog geen definitief akkoord over bestaat, maar dat er wel aanzienlijke vorderingen zijn gemaakt en dat land daadwerkelijk een van de moeilijkste obstakels blijft.
Een eerder door de VS en Rusland opgesteld vredesvoorstel voorzag in de terugtrekking van Oekraïense troepen uit delen van Donbas, met die gebieden als neutraal demilitarised zone. Kyiv verwierp dit voorstel, omdat het niet inspeel op het feit dat Rusland nog altijd controle had over sommige gebieden. Het nieuwe voorstel van Zelenskyy beoogt een herziening hiervan, inclusief een demilitarised zone die zowel de door Oekraïne verlaten gebieden als Russische bezette terreinen omvat, waar Rusland volgens het plan zou moeten terugtrekken. Oppositieformaties zouden worden gescheiden door een bufferzone onder toezicht van internationale vredeshandhavers.
Trump meldde dat een werkgroep met Oekraïense, Amerikaanse en Russische vertegenwoordigers zou kunnen helpen bij het vooruithelpen van de onderhandelingen in de komende maanden. Hij zei dat Rusland Oekraïne wil zien slagen en dat, hoewel Poetin niet akkoord ging met een onmiddellijk staakt-het-vuren dat verkiezingen en referenda mogelijk maakte, er wel alternatieven worden verkend.
Zelenskyy kondigde via sociale media aan dat Oekraïense en Amerikaanse functionarissen volgende week opnieuw bijeen zouden komen om de besprekingen voort te zetten.
