Wat houdt het akkoord in?
Mercosur is een handelsakkoord tussen de Europese Unie en vier landen van het Mercosur-blok: Argentinië, Brazilië, Paraguay en Uruguay. Deze landen hebben samen ongeveer 295 miljoen inwoners en vertegenwoordigen de op vier na grootste economie ter wereld. Het akkoord voorziet in het geleidelijk afschaffen van douanetarieven op meer dan 90% van de bilaterale handel. De onderhandelingen begonnen in 1999 en resulteerden in een eerste overeenkomst in 2019, gevolgd door een politieke overeenkomst in december 2024.
Waarom duurde het zo lang?
In de EU was het akkoord altijd onderwerp van verdeeldheid onder verschillende economische sectoren en binnenlands politiek. Vooral na 2019, toen veel regeringen in Europa en Mercosur-landen wijzigden, werden onderhandelingsstrategieën aangepast. Evolving doelstellingen en nationale belangen maakten dat het vinden van het juiste moment voor finalisatie complex was, waardoor het proces langer heeft geduurd dan oorspronkelijk gepland.
De inhoud van het akkoord
Het EU-Mercosur-akkoord bestaat uit twee onderdelen, elk met een eigen goedkeuringsprocedure. Het eerste is het handelsovereenkomst — het Interim Trade Agreement (ITA) — dat onder de exclusieve bevoegdheid van de EU valt en goedkeuring vereist van zowel de Raad van de Europese Unie als het Europees Parlement. Het tweede onderdeel is het bredere samenwerkingsakkoord — het EU–Mercosur Partnership Agreement (EMPA) — dat niet alleen handel, maar ook investeringen en politieke samenwerking omvat. Dit moet door nationale parlementen geratificeerd worden, een proces dat meerdere jaren kan duren.
Belangrijkste knelpunten
Voor veel sectoren in de EU biedt het akkoord voordelen door het wegnemen van hoge douanetarieven. Zo worden importtarieven van wel 35% op auto-onderdelen en alcoholische dranken geëlimineerd, wat handelsbarrières vermindert. Tegelijkertijd heeft de EU concessies gedaan aan Argentinië en Brazilië, vooral op het gebied van landbouwproducties. Zo worden quota voor rundvlees, gevogelte en andere “gevoelige” producten zoals rijst, honing en suiker geïntroduceerd zonder douanerechten.
Waarom is het controversieel voor boeren?
Sommige Europese boeren maken zich zorgen dat producenten uit Mercosur onder lagere normen werken op het gebied van arbeidsomstandigheden, dierenwelzijn en milieubescherming. In tegenstelling tot Europese boeren die te maken hebben met strenge regelgeving, waaronder restricties op pesticidegebruik, vrezen zij dat hun concurrenten unfair voordeel behalen doordat zij met minder restricties opereren.
Wat doet de EU om deze zorgen weg te nemen?
De EU heeft herhaaldelijk gepleit voor meer bescherming en wederkerigheid binnen het akkoord. Zo worden clausules geïntroduceerd die de EU toestaan om importtarieven tijdelijk te herinvoeren bij marktdruk. Tijdens recente besprekingen tussen EU-ambassadeurs werd deze aanpak verder aangescherpt. Daarnaast versterkt de Europese Commissie grenscontroles om verboden producten buiten te houden en worden regels ingevoerd om te voorkomen dat gewassen worden geïmporteerd die behandeld zijn met gevaarlijke pesticiden die in de EU verboden zijn.
Waarom verzetten groene en linker partijen zich?
Milieu- en linkse groepen vrezen dat het akkoord ontbossing in de hand kan werken, doordat het meer intensieve landbouw en grondstoffengebruik zou stimuleren. Er bestaat tevens bezorgdheid dat inheemse gemeenschappen benadeeld kunnen worden, zeker omdat verschillende groepen binnen die gemeenschappen zich actief verzetten tegen het akkoord. Trouwens, recente wijzigingen in de Braziliaanse wetgeving en het terugtrekken van grote granenhandelaren uit een pact ter bescherming van de Amazone versterken die zorgen.
Wie ondersteunt het akkoord?
Europese industrieën, zoals die in de automobiel-, machinebouw-, chemie- en farmaceutische sector, verwachten voordeel doordat ze gemakkelijker toegang krijgen tot de Mercosur-markt. Vooral Duitsland, dat bekend staat als een autoland, speelt al jaren een voorname rol in de steun voor het akkoord. Ook producenten van voedingsmiddelen en dranken zien kansen, vooral in de export van producten met een hogere toegevoegde waarde zoals kaas, chocolade, wijn en gedistilleerde dranken. Het akkoord bevat daarnaast een uitgebreide lijst van ongeveer 340 beschermd EU-voedings- en drankproducten, zoals Manchego kaas en Champagne, om namaak te voorkomen. Strategisch gezien wordt de toenemende geopolitieke banden met Mercosur, aangejaagd door de behoefte aan meer afstamming van handel en diversificatie, steeds belangrijker.
Wat staat er daarna te gebeuren?
De Europese Commissievoorzitter Ursula von der Leyen wordt verwacht het akkoord te ondertekenen in Paraguay, dat momenteel het rotatieschema van Mercosur leidt, in de tweede helft van volgende week. De officiële ceremonie, die aanvankelijk gepland was voor maandag, is uitgesteld tot een moment na woensdag vanwege logistieke problemen. Echter, het proces is niet voltooid: het Europees Parlement kan het tekst niet wijzigen, maar moet het wel nog goedkeuren of afkeuren. De stemming over de ratificatie wordt naar verwachting close, waarbij nationale lijnen meer gewicht zullen krijgen dan ideologische verschillen. Voorafgaand aan de ratificatie zal het parlement ook stemmen over het doorverwijzen van het akkoord naar het EU-hooggerechtshof voor een juridisch advies. Dit voorstel, gedaan door 145 europarlementariërs in november, werd voorlopig geblokkeerd door politieke leiders, die wachten op een beslissing van de Raad. Indien de procedure wordt doorgezet, kan dit het ratificatieproces tijdelijk stilleggen tot het hof een oordeel geeft. De stemming hierover staat gepland voor de volgende plenaire vergadering, die start op 19 januari.
