De impact van afnemende olie- en gasinkomsten op de staatsfinanciën
Met de historische daling van de Russische gasexporten naar Europa verschuift de financiële rol van de energiesector binnen de federale begroting aanzienlijk. Ooit werden olie en gas beschreven als de twee belangrijke pijlers die de financiële structuur van Rusland ondersteunden. Echter, nu de export van gas naar Europa op een dieper niveau is gezakt, wordt duidelijk dat deze sectoren niet langer de centrale bron van inkomsten vormen voor de staat.
Vroeger werd Rusland wel eens een ‘groot tankstation dat zich een land leek te noemen’ genoemd, vanwege de grote afhankelijkheid van de export van haar brandstoffen. Maar doordat de pijpleidingen naar Europa aanzienlijk minder gas transporteren terwijl de federale begroting toeneemt, verschuift de perceptie over de economische betekenis van olie en gas.
Verschuiving in de bijdrage van olie en gas aan de federale inkomsten
Volgens Anton Siluanov, de Russische minister van Financiën, is de bijdrage van olie en gas aan de overheidsinkomsten de laatste jaren fors afgenomen. In een recent interview met Rossiya 24 meldde hij dat, terwijl voorheen ongeveer de helft van de totale inkomsten uit de olie- en gaskernsector kwam, dit percentage dit jaar sterk is gedaald.
In de jaren 2010 vormden inkomsten uit belastingen op deze sectoren ongeveer vijftig procent van de begrotingsinkomsten. In 2022 bleef dat nog steeds meer dan 40%, mede door de hoge winstgevendheid die werd aangewakkerd door de energietransitiecrisis die de EU onder druk zette, waarbij Rusland een grote rol speelt als energieleverancier.
Tegen 2025 zal echter nog slechts 23% van de federale begroting afkomstig zijn van olie- en gassectoren, en in 2026 wordt dat percentage verder verwacht te dalen tot 22%. Siluanov wijt de achteruitgang van de sector aan toenemende productiekosten, doordat de gemakkelijk te bereiken reserves inmiddels zijn geëxploiteerd. Toekomstige groei zal dus meer afhangen van het dieper boren in diepe bronnen.
Factoren die de olie- en gassector beïnvloeden
Buiten de stijgende productiekosten worden de olie- en gassectoren in Rusland geconfronteerd met twee belangrijke ontwikkelingen. Ten eerste liggen de G7-sancties op olie, die Russische olie-exporteren onder een maximumprijs plaatsen, waardoor Moskou haar Urals-olie vaak tegen een korting verkoopt. Daarnaast ondervinden de handelsrelaties met de EU ernstige schade.
De export van Russisch gas via pijpleidingen naar de EU werd in 2025 bijna gehalveerd. Dit heeft geleid tot een situatie waarbij de gasstromen naar de Europese markt sinds de jaren zeventig niet zo laag waren geweest, ondanks eerdere afhankelijkheid van de Sovjet- en later Russische gasleveringen aan democratische landen.
Vanaf het einde van 2027 zal de EU bovendien alle Russische gasimporten verbieden. Ondanks deze ontwikkelingen blijft gas een ‘aanvullende rol’ spelen, aangezien de belastingopbrengsten uit olie en gas de sector nog steeds domineren qua bijdrage aan de staatskas. Deze inkomsten zijn gekoppeld aan de prijs van ‘Ural-olie’, de belangrijkste graadmeter voor de Russische olieprijzen die de afgelopen twee jaar aan het dalen zijn en vermoedelijk niet snel zullen herstellen.
De groei van niet-energiesectoren
Door de afname van olie- en gasinkomsten neemt de niet-energiesector in Rusland toe, met een omzetgroei van 11% op jaarbasis. Daarnaast saw een stijging van 5% in de btw-inkomsten, gedrukt door het voortdurende oorlogsproces en de gerichte economische maatregelen van de overheid.
