Belgische rol in het snel ontwikkelen en inzetten van vaccins
België vergroot haar capaciteit om snel vaccinatiestraategieën te ontwikkelen en toe te passen binnen de Europese Unie, mede dankzij haar uitgebreide ecosysteem van vaccinfabrikanten en onderzoekscentra. De Belgische federale geneesmiddelenautoriteit beschouwt vaccins inmiddels als een essentieel onderdeel van de kritische nationale infrastructuur, vooral nu klimaatverandering leidt tot een noordwaartse uitbreidng van tropische en vectorovergedragen ziekten.
Deze strategische positie is geïntegreerd in het Belgische Vaccinatiecentrum voor Excellentie en is sinds de COVID-19-pandemie verder versterkt. De Federale Agentschap voor Geneesmiddelen en Gezondheidsproducten (FAMHP) bereidt zich specifiek voor op het aanpakken van “nieuwe en opkomende tropische ziekten” en ontwikkelt daarbij haar wetenschappelijke en regelgevende instrumenten verder.
Versterking van de vaccinsystemen en regelgeving in België
De FAMHP beschouwt vaccins als onmisbaar voor de bescherming van volksgezondheid bij de aanpak van crisissituaties en nieuwe ziekten, in lijn met Europese prioriteiten. Hun strategie omvat het voortdurend verbeteren van expertise op het gebied van vaccins en infectieziekten, onder meer door het gebruik van haar Vaccinatiecentrum van Excellentie, gespecialiseerde commissies en geactualiseerde richtlijnen.
Het agentschap hanteert versnelde beoordelingsprocedures zoals de zo genoemde rolling reviews, die tijdens de COVID-19-pandemie in de praktijk werden gebracht en ook nu nog de kern vormen voor snelle evaluatie van nieuwe vaccins tijdens crises. Daarnaast heeft het specifieke richtlijnen ontwikkeld voor menselijke challenge-studies, een aanvullende ontwikkelingsoptie die buiten reguliere procedure valt in beperkte situaties.
België levert al rapportage-adviezen voor vaccins tegen ziekten zoals malaria, cholera, Ebola en dengue binnen de Europese Geneesmiddelenagentschap (EMA). Ook speelt België een belangrijke rol binnen samenwerkingsovereenkomsten zoals de EMA Emergency Task Force, de ACT EU-klinische proefinitiatief en het SNSA-systeem voor internationale clinical trials.
De FAMHP voert haar werkzaamheden uit in samenwerking met Belgische partners, waaronder Sciensano, het Federaal Agentschap voor Volksgezondheid, ziekenhuizen, en Europese instanties zoals de EMA en het Europees Centrum voor Ziektepreventie en -bestrijding.
België als Europees centrum voor vaccinonderzoek en -productie
België is uitgegroeid tot een belangrijk knooppunt op het gebied van vaccins binnen de EU, met een van de dichtste clusters van onderzoeks- en ontwikkelingscentra in Europa. Voorbeelden zijn het Instituut voor Tropische Geneeskunde, Vaccinopolis, het Europese Plotkin Instituut, de virologielaboratoria van KU Leuven, CEVAC en het VirusBank-platform. Daarnaast omvat het land zeven academische ziekenhuizen, meer dan vijftig farmaceutische bedrijven betrokken bij klinisch onderzoek en veertien biotech-accelerators.
Grote farmaceutische bedrijven zoals Pfizer, GSK, Johnson & Johnson, Astrivax en Quantoom investeren gezamenlijk meer dan twee miljard euro in geavanceerde productiefaciliteiten in België. In 2023 werd België de grootste exporteur van vaccins wereldwijd en in 2024 ontvangt ongeveer 40% van de wereldwijde zuigelingen minimaal één vaccin dat in België is geproduceerd.
Belgisch klinisch onderzoek en wereldwijde distributie
Belgische klinische onderzoeksinfrastructuur verzorgt ongeveer twintig procent van alle vaccinproeven in Europa. Tussen 2020 en 2024 leverde België 4,5 miljard doses COVID-19-vaccins via Pfizer, en in 2024 werden dagelijks ongeveer één miljoen doses GSK aan meer dan 160 landen geleverd. Deze intensieve onderzoeks- en productiecapaciteit wordt ondersteund door meerdere internationale vestigingen van grote farmaceutische bedrijven, waaronder GSK, dat haar grootste wereldwijde vaccinatiecentrale in België heeft.
Hoewel de productie van het malaria-vaccin sinds meer dan 35 jaar in België plaatsvindt, is het onderdeel van een internationaal netwerk dat zich richt op technologische overdracht, onder andere naar Bharat Biotech in India.
Belgische wetenschappelijke en industriële connecties in Europa
De vele onderzoeks- en productiecentra maken België tot een essentiële spil in het Europese vaccinatie-ecosysteem. Het Vaccinatiecentrum van Excellentie fungeert als een knooppunt dat samenwerking faciliteert tussen nationale en Europese partijen, richt zich op het opstellen en uitvoeren van richtlijnen en zorgt ervoor dat wetenschappelijk advies en klinische tests aansluiten bij Europese prioriteiten.
Dit geconsolideerde wetenschappelijke, regelgevende en industriële landschap verklaart waarom de EU de Belgische rol steeds meer als fundamenteel voor haar algehele veiligheidsstrategie ziet. De Europese Gezondheidsnoodhulp- en Responseautoriteit (HERA) identificeert vectorovergedragen en klimaatgevoelige ziekten als prioritaire bedreigingen en plaatst vaccins centraal in haar strategie voor medische tegenmaatregelen.
De FAMHP stelt dat haar Vaccinatiecentrum bijdraagt aan het uitvoeren van de Europese prioriteiten door te zorgen dat wetenschappelijk advies en noodprocedures afgestemd blijven op de verwachtingen van HERA, en dat België middels systemen als SNSA en versnelde evaluaties wordt geïntegreerd in het Europese vroeginterventiesysteem.
Het doel is dat België en de EU klaar zijn om snel nieuwe, veilige en effectieve vaccins te ontwikkelen, te beoordelen en beschikbaar te stellen tegen opkomende en tropische ziekten.
