Een nieuwe strategie van de WHO gericht op gerichte innovatie en kwetsbare groepen
De Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) ontwikkelt een nieuwe aanpak waarmee innovatie binnen de gezondheidszorg beter afgestemd wordt op beleidsprioriteiten en het bereiken van kwetsbare bevolkingsgroepen. In dit kader speelt de expertise van België op het gebied van ‘onvervulde patiëntbehoeften’ een centrale rol, waarbij het land een fundamenteel fundament biedt voor het sturen van innovaties. Volgens Belgische officials moet dit de manier worden waarop nieuwe medische en technologische ontwikkelingen worden beoordeeld en geïmplementeerd.
Het NEED-project als wetenschappelijk raamwerk
Het Belgische project NEED (Needs Examination, Evaluation and Dissemination) ontwikkelt een wetenschappelijk kader en een uitgebreide databank die bedoeld is om op objectieve wijze onvervulde behoeften te identificeren, meten en vergelijken. Deze aanpak richt zich op patiënten, het gezondheidszorgsysteem en de samenleving, waarbij gebruik wordt gemaakt van gestandaardiseerde tools, protocollen en criteria. Het project wordt beheerd door het Belgisch Kenniscentrum voor Gezondheidszorg (KCE) en Sciensano.
Voor Irina Cleemput, coordinator van NEED, is verdere participatie binnen de Europese Unie cruciaal voor de verdere ontwikkeling van het initiatief. Ze benadrukt dat internationale samenwerking met andere EU-landen essentieel is om tot een behoeften-gerichte innovatiesysteem te evolueren. Daarnaast is steun van de EU noodzakelijk om het werk voort te zetten en uit te breiden.
Het zichtbaar maken van patiëntbehoeften in Europees beleid
De Belgian minister Frank Vandenbroucke plaatst het NEED-project binnen een breder Europese beleidskader. Tijdens de NEED-symposium in Brussel bevestigde hij dat het project nauw verbonden is met de nieuwe WHO/Europa-strategie voor het benutten van innovatie in de volksgezondheid voor de periode 2025-2030. Deze regionale strategie, aangenomen op 30 oktober 2025 door de lidstaten van de WHO Europese regio, richt zich op het afstemmen van innovaties op beleidsprioriteiten en het bereiken van kwetsbare groepen.
Het project ontwikkelt een wetenschappelijk raamwerk, protocollen, gevalideerde hulpmiddelen en een publieke databank die unmet needs, oftewel onvervulde behoeften, in kaart brengen voor verschillende medische aandoeningen. Dit moet helpen om een structureel misverstand recht te zetten tussen publieke gezondheidsprioriteiten en de wijze waarop beslissingen over innovaties worden genomen. Cleemput wijst erop dat de huidige pharmaceutical ontwikkeling veelal supply-driven is, waarbij beleidsmakers industrievoorstellen beoordelen zonder een robuust, onafhankelijk inzicht in de werkelijke behoeften.
Ze geeft een voorbeeld uit een Duits onderzoek, waarin 216 medicijnen werden beoordeeld die tussen 2011 en 2017 waren goedgekeurd. Hieruit bleek dat 58% geen bewijs leverde voor meerwaarde ten opzichte van standaardzorg. Cleemput benadrukt dat dit niet betekent dat deze medicijnen geen meerwaarde hadden, maar dat de industrie het bewijs daarvoor niet altijd leverde, mede door versnelde goedkeuringsprocessen gebaseerd op minder robuuste gegevens.
Wetenschappelijke aanpak voor behoeftengerichte innovatie
Volgens Irina Cleemput moet het definiëren van onvervulde behoeften wetenschappelijk gebeuren, niet commercieel. Zij stelt dat de eerste stap in het identificeren van gezondheidsbehoeften een wetenschappelijke aanpak is, om een correcte balans te vinden. Hiermee positioneert het NEED-project zichzelf als een instrument dat kan helpen om de ongelijkheden in besluitvorming te corrigeren.
Moredreck Chibi, hoofd van publieke gezonheidsinnovatie bij WHO Europa, onderstreept dat het framework van NEED op het juiste moment komt. De regio wordt geconfronteerd met toenemende ziektelast, financiële druk en ongelijkheid, waardoor hervormingen in het gebruik van innovatie noodzakelijk zijn. Hij waarschuwt dat veel innovaties vanuit een supply-perspectief worden ontwikkeld, wat bijdraagt aan een groeiende kloof tussen technologische doorbraken en de werkelijke behoeften in de samenleving.
Voor WHO vormt NEED een belangrijke basis om innovaties in lijn te brengen met publieke gezondheidsprioriteiten. Chibi benadrukt dat het van cruciaal belang is om richting te geven aan het innovatie-ecosysteem door expliciet prioriteiten te stellen. De NEED-iniziatief moet dit proces begeleiden en sturen.
Een rol voor EU-beleidsvorming en financiering
Tijdens het symposium riepen patiëntenorganisaties en beleidsmakers op tot het integreren van NEED-achtige beoordelingen in besluitvormingsprocessen, vooral nu de EU haar farmaceutische regelgeving herziet. Claudia Louati, beleidsverantwoordelijke bij het Europees Patiëntenforum, benadrukte dat het belangrijk is dat nieuwe innovaties daadwerkelijk aansluiten op wat patiënten nodig hebben. Ze waarschuwde dat prikkels en investeringen vaak verschuiven naar winstmaximalisatie, terwijl de echte behoeften van patiënten onderbelicht blijven.
Ook payers, zoals Marcus Guardian van de International Horizon Scanning Initiative, zien de gegevens van NEED als waardevol voor hun globale markt- en R&D-tracking. De gegevens laten niet alleen zien waar ontwikkelingen plaatsvinden, maar ook waar alsnog behoeften blijven bestaan die niet worden aangepakt door commerciële R&D. Cleemput onderstreept dat de discussie over unmet needs verder gaat dan de bestaande farmaceutische wetgeving. Het is belangrijk dat de definitie en maatstaven voor unmet needs niet alleen kijken naar goedgekeurde medicijnen, maar ook naar alternatieve behandelmethoden zoals chirurgie, medische hulpmiddelen en gedragstherapie.
De operationalisering van deze definitie, dat wil zeggen de wijze waarop unmet needs worden gemeten en beoordeeld, moet nog verder worden ontwikkeld en geïntegreerd in regelgeving en health technology assessments (HTA). Cleemput waarschuwt dat het vastleggen van strikte richtlijnen te weinig flexibiliteit zou bieden, en dat ervaring binnen de EMA laat zien dat dit mogelijk op een operationeel niveau geregeld kan worden.
Zij pleit ervoor dat de bewijslast van unmet needs bindend wordt voor regulatoire instanties en HTA-bodies. Wanneer zij deze informatie structureel eisen, wordt het besluitvormingsproces sterk needs-driven. Cleemput erkent dat dit enige moed vergt, omdat het mogelijk betekent dat producten worden afgewezen als de onverklaarde behoefte niet voldoende is onderbouwd.
