De positie van Spanje en de internationale context
Spanje heeft zich recentelijk krachtig uitgesproken voor het respecteren van soevereiniteit in landen zoals Venezuela en Gaza, wat wereldwijd tot discussies heeft geleid over de vermeende hypocrisie van Madrid met betrekking tot haar koloniale verleden. De steun voor internationale wetten en het afwijzen van buitenlandse inmenging staan in contrast met de situatie in Westelijke Sahara, waar Spanje nog altijd een belangrijke en politiek gevoelige rol speelt.
Reacties op Amerikaanse en Europese interventies
Toen de Verenigde Staten een militaire operatie in Venezuela uitvoerden en dreigden Greenland over te nemen, benadrukte Pedro Sánchez de noodzaak om het internationaal recht te respecteren. Hij veroordeelde de arrestatie van Nicolás Maduro door de VS en riep de Europese Unie op niet te zwijgen in het aangezicht van Amerikaanse interventionisme. Tijdens een toespraak aan ambassadeurs sprak Sánchez over de noodzaak van respect voor soevereiniteit, onder meer van Oekraïne, Gaza, Venezuela en Greenland, en stelde hij dat ‘atlanticisme geen onderdaanschap betekent’.
De controverse rondom Westelijke Sahara
Deze uitspraken brachten echter de aandacht op de schijnbare hypocrisie van Spanje, dat tot 1975 een kolonisator was in Westelijke Sahara. Dit gebied werd daarna bezet door Marokko en Mauritanië, waarvan Spanje de illegaliteit van de overheersing erkent, maar niet actief probeert te veranderen. Mauritanië trok zich later uit het conflict terug, terwijl Marokko nog steeds aanspraak maakt op het gebied.
Oorlogsvoering en controle over het luchtruim
De situatie leidde tot een langdurig conflict tussen Marokko en de Polisario-beweging, die beweert de lokale bevolking te vertegenwoordigen. Hoewel Marokko soevereiniteit claimt over Westelijke Sahara, blijft Spanje het luchtruim van het gebied controleren. Sinds 1976 beheert de Spaanse luchtvaartautoriteit AENA het verkeer vanuit Gran Canaria’s Gandó-luchthaven. Voor Marokko is deze controle essentieel om de territoriale aanspraken kracht bij te zetten, aldus Isaías Barreñada, professor internationale betrekkingen aan de Universidad Complutense Madrid. Toch blijft in Spanje, waar steun voor de Sahrawi-zaken breed gedragen wordt, elke concessie een uiterst gevoelig onderwerp.
De standpunten van Spanje en de juridische kwesties
In 2024 ontkende de Spaanse minister van Buitenlandse Zaken, José Manuel Albares, dat de regering plannen had om concessies te doen aan Marokko met betrekking tot het luchtruim. Volgens hem zijn dergelijke verhalen ‘vreemde theorieën’. Barreñada benadrukt dat Spanje niet de juridische bevoegdheid heeft om het beheer van het luchtruim over te dragen aan Marokko. Het veranderen van de beheerder zou volgens hem ook een politieke symboliek hebben, namelijk wie de macht in Westelijke Sahara daadwerkelijk consolideert. Alfredo Rodríguez, gepensioneerd kolonel bij het Spaanse leger, stelde dat ‘de controverse over luchtverkeersleiding niet louter technisch is, maar fundamenteel politiek’.’
De invloed van Marokko op Spanje
De relatie tussen Spanje en Marokko beïnvloedt eveneens de beslissingruimte van Madrid. In 2021 verslechterden de banden toen Spanje de Polisario-leider Brahim Gali toeliet tot medische behandeling zonder Rabat te informeren. Marokko reageerde door de grenscontrole te versoepelen en duizenden migranten te laten proberen de Spaanse exclave Ceuta binnen te dringen. Spanje’s Minister van Defensie, Margarita Robles, sprak hierover van ‘chantage’. Uiteindelijk stemde Spanje in met de steun aan Marokkaanse autonomie voor Westelijke Sahara in 2022, waarmee de relaties werden genormaliseerd. Deze band heeft ook geleid tot een gezamenlijke verklaring over het beheer van het luchtruim, waarbij Marokko als belangrijke partner wordt erkend voor het bestrijden van terrorisme en het aanpakken van criminele netwerken.
De strategische positie van Marokko en de rol in Spanje’s beleid
Volgens Rodríguez geeft de nauwe samenwerking op gebieden als migratie en grenscontrole Marokko aanzienlijke macht om politiek en economisch invloed uit te oefenen op Spanje. Deze afhankelijkheid vormt een dilemma voor Madrid, waar de politieke steun voor de Sahrawi-zaken breed is, maar de praktische en strategische belangen juist anders bepalen.
De standpunten en het beleid van Pedro Sánchez
Ondanks de vele prikkels om toe te geven aan Marokko, blijft Sánchez’ stilzwijgen controversieel. Roberto Cantoni, onderzoeker bij Western Sahara Resource Watch (WSRW), bekritiseert de consistentie van de Spaanse steun voor internationaal recht, omdat deze inconsistentie zichtbaar wordt wanneer Sánchez zich uitspreekt voor de zelfbeschikkingsrechten van Palestina en Greenland. Volgens Cantoni zou Sánchez’s stilzwijgen over Westelijke Sahara suggereren dat ‘het probleem niet bestaat’, alsof er geen internationale uitspraken zouden zijn die Marokko’s soevereiniteit over dit gebied ontkennen. Zowel het Spaanse Ministerie van Buitenlandse Zaken als de Polisario-front reageerden niet op vragen om commentaar op het moment van publicatie.
