Onvoldoende toezicht op de kwaliteit van olijfolie in de EU
Volgens een rapport van het Europees Hof van Auditors (ECA) ontbreekt het aan adequate controlemaatregelen voor olijfolie binnen de Europese Unie. Dit voedingsmiddel, dat in veel huishoudens een vaste waarde is, behoort tevens tot de producten die het vaakst worden vervalst. Het rapport, dat woensdag werd gepubliceerd, beoordeelt of de controles op olijfolie zorgen dat de producten correct worden gelabeld en vrij zijn van pesticiden- en andere verontreinigingen.
Wereldwijd wordt olijfolie vaak vervalst of gemengd met goedkopere oliën. De controle op de aanwezigheid van pesticiden en chemische stoffen in geïmporteerde olie blijkt in de praktijk niet altijd degelijk te zijn. Vooral in landen als België, Griekenland, Italië en Spanje, die gezamenlijk meer dan 90% van de EU-olijfolieproductie leveren, zijn er aanzienlijke hiaten zichtbaar in de grenscontroleprocedures.
Gaten in de controle bij grensoverschrijdingen
Het rapport wijst uit dat de controlemaatregelen voor pesticiden en andere verontreinigingen bij de invoer uit derde landen voor deze landen niet of zeer beperkt zijn. De invoer van olijfolie uit de EU bedraagt ongeveer negen procent van de totale jaarlijkse productie, waarvan circa driekwart uit Tunesië komt. Spanje en België plannen geen systematische controle bij de invoer, terwijl Italië in 2023 en 2024 geen enkele partij heeft onderzocht. In Spanje werden tussen 2018 en 2023 slechts drie olijfolie-monsters getest op pesticiden en vijftig op andere contaminanten, aldus de auditors. G✓riek heeft pas in 2024 grenscontroles ingevoerd.
Reacties van de Europese Commissie
De Europese Commissie erkent dat de controlemaatregelen voor geïmporteerde olijfolie versterkt moeten worden. In haar reactie liet de Commissie weten dat zij van EU-landen vraagt meer gegevens te verstrekken over de bestaande controles. Ze gaf toe dat de huidige criteria voor de controle nog verdere onderbouwing vereisen.
Volgens de Commissie moeten de lidstaten de geïmporteerde olijfolie expliciet meenemen in hun risico-analyses en dezelfde controlemaatregelen toepassen als voor de binnenlandse productie. Deze houding past binnen de krachtiger wordende toon van de EU ten aanzien van handelscontrole, mede door het verzet van boeren tegen minder strenge grenscontroles op geïmporteerde voedingsmiddelen.
Versterking van de voedselcontrolemaatregelen
De Europese Commissie heeft onlangs nieuwe maatregelen aangekondigd om de controle op geïmporteerde voeding te strenger te maken. Deze stap moet vooral de belangen van EU-boeren beschermen die zich zorgen maken over de kwaliteit van de import. De aanpak is onderdeel van een bredere strategie om de voedselveiligheid en de controle op de grens te verbeteren.
Tunesië’s olijfolie-ambities en politieke reacties
De controle en het toezicht ontstaan tegen de achtergrond van een recordoogst in Tunesië, dat zijn olijfolie-export wil vergroten. Naast de toegenomen productie, wil de Tunesische overheid de exportquota naar de EU verhogen. Recentelijk maakte de Tunesische minister van Buitenlandse Zaken, Mohamed Ali Nafti, bekend dat hij met Brussel in gesprek wil over het verhogen van de vrijstelling op invoerrechten, met een doel van 100.000 ton, zo meldde de lokale media.
Deze plannen leiden tot spanningen binnen de Europese landbouwsector, vooral in Italië. Organisaties zoals Coldiretti hebben aangekondigd de ‘belachelijke’ plannen te zullen bestrijden en zelfs protestacties aan de grens te overwegen. Tijdens een zitting in het Europees Parlement vroegen Italiaanse parlementsleden de Europese Commissie naar de gevolgen van meer Tunesische olie in de EU. MEP Daniele Polato, die deel uitmaakt van de rechtse ECR-groep, stelde dat dit de keten al onder druk staat en dat de plannen nadelig kunnen zijn voor het Europese landbouwbeleid.
Internationale handels- en handelsbeleid
De controverse over Tunesië’s mogelijke toename van olijfolie-export naar de EU staat niet op zichzelf. Amerikaanse tarieven op de import van Spaanse olijfolie, die door handelaren uit Spanje worden betwist, vormen eveneens een deel van de breder politieke en economische spanningen rond de markt voor de olie. De handelsregels en de controlemaatregelen blijven onder druk staan, terwijl de vraag naar accurate, betrouwbare controles blijft toenemen.
