Verkennende onderhandelingen zonder duidelijke beperkingen
De Europese Unie heeft ingestemd met het voeren van gesprekken met Washington over het delen van gevoelige gegevens van burgers, zonder dat er vooraf expliciete limieten werden vastgesteld. In een onderhandelingstraject dat gericht is op het creëren van een overeenkomst, wordt ingezet op het overdragen van biometrische en andere privacygevoelige informatie van Europese burgers aan Amerikaanse autoriteiten. Het doel van deze regeling is het voortzetten van het visumvrije reizen tussen de EU en de Verenigde Staten.
Deze onderhandelingen worden onder de noemer van de zogenaamde “Verbeterde partnerschappen voor grensbeveiliging” gevoerd. Volgens dit voorstel zouden de EU en de VS data uitwisselen, inclusief biometrische gegevens en informatie over onderwerpen die als gevoelig worden beschouwd, zoals politieke opvattingen, gezondheidsgegevens en seksuele geaardheid. Washington formuleerde deze eis jaren geleden al, als voorwaarde om de visa-vrije regeling in stand te houden.
Details over dit plan blijven voorlopig beperkt. De lidstaten van de EU hebben slechts onlangs de Europese Commissie gemachtigd om te beginnen met het onderhandelen over een alomvattend Europees kader voor deze samenwerkingsverbanden. Zodra zo’n akkoord tot stand komt, zullen de betrokken hoofdsteden vervolgens bilateraal met Washington onderhandelen over de specifieke soorten gegevens en de databanken waaruit die gegevens afkomstig zullen zijn.
Onzekerheid over de inhoud en grenzen van de overeenkomst
Niovi Vavoula, universitair hoofddocent cyberbeleid aan de Universiteit Luxemburg, uitte haar bezorgdheid over de onduidelijkheid die het plan omringt. Zij benadrukte dat er vragen blijven bestaan over de reikwijdte van de mogelijke beperkingen en waarborgen.
“We moeten in ieder geval een duidelijk beeld krijgen van waar we het over hebben”, stelde Vavoula. Ze wees erop dat de vaagheid zich uitstrekt tot de kernvraag welke groepen precies onder de overeenkomst zouden vallen.
Volgens het ontwerp van de Europese Commissie kunnen gegevens worden uitgewisseld om de identiteit van reizigers naar de VS te verifiëren en om “bevoegde autoriteiten” te helpen bij het voorkomen van criminaliteit en terroristische activiteiten. Deze formulering zou de reikwijdte van de informatie-uitwisseling aanzienlijk kunnen vergroten.
Vavoula waarschuwde dat er geen duidelijke beperking lijkt te gelden over wie precies onder de overeenkomst valt.
Deze beperkingen kunnen mogelijk worden vastgelegd in het definitieve mandaat dat de Raad in december vaststelde. Dit document restricteert volgens twee betrokken officials de data-uitwisseling uitsluitend tot informatie over reizigers. Toch blijft het onzeker omdat de Raad de onderhandelingsmandaten niet openbaar maakt, zodat niet kan worden vastgesteld wat de exacte stand van zaken is.
De rol van het EU-Mandaat en afwegingen in de onderhandelingen
Het mandaat van de Raad vormt slechts het uitgangspunt voor de onderhandelingen, die door de Europese Commissie worden geleid. Het interne document wordt niet openbaar gemaakt om diplomatieke strategieën niet voorafprijs te geven, hetgeen het voor buitenstaanders moeilijk maakt om de volledige context te begrijpen.
Vavoula voegde hieraan toe: “Er blijven veel vragen onbeantwoord”.
De woordvoerder van de Europese Commissie verklaarde slechts dat “het mandaat duidelijke en stevige waarborgen bevat op het gebied van gegevensbescherming”; verder werd niet ingegaan op de inhoud of technische modaliteiten van eventuele datadeling.
Volgens een Cypriotische ambtenaar blijven de scope, inhoud en technische details van de gegevensuitwisseling onderhevig aan de onderhandelingen en zullen ze pas worden vastgesteld in een toekomstig akkoord met heldere waarborgen en doeleindenbeperkingen.
