De overgang naar de euro en de publieke opinie
Volgens de laatste Eurobarometer-enquête waren 49% van de Bulgaren tegen de invoering van de euro. Op donderdag werd Bulgarije de 21ste lidstaat die de euro adopteerde, een mijlpaal die werd gevierd met zowel vreugde als bezorgdheid, bijna twintig jaar nadat het Balkanland lid werd van de Europese Unie (EU).
Rond middernacht woensdag gaven de Bulgaren de nationale munt, de lev, op, terwijl op het gebouw van de centrale bank de eerste Bulgaarse euro muntstukken werden geprojecteerd. De regering, die door meerdere coalities werd gevormd, zette zich al lange tijd in voor de toetreding tot de eurozone. Men hoopte dat het de economie van het armste EU-land zou stimuleren, de banden met het Westen zou versterken en bescherming zou bieden tegen invloed van Rusland.
Controverses en verdeeldheid onder de bevolking
Er bestaat al jaren verdeeldheid onder de Bulgaren over de overgang. Veel mensen maken zich zorgen dat de invoering van de euro prijsstijgingen met zich mee kan brengen en dat het politieke onrust, dat het land teistert, kan verergeren. In een toespraak, die kort voor middernacht werd uitgezonden, heette president Rumen Radev de euro-adoptie welkom als de “definitieve stap” in de EU-integratie van Bulgarije. Tijdens de viering in Sofia trotseerden duizenden de onder nul temperaturen om het nieuwe jaar te vieren.
Radev uitte wel spijt dat er geen referendum over deze keuze was gehouden, wat volgens hem een symbool was van de diepe kloof tussen de politieke klasse en de bevolking. “Deze weigering was een van de dramatische symptomen van de sterke verdeeldheid in het land, die werd bevestigd door massale demonstraties.”
Economische en politieke implicaties
De anti-corruptieprotesten, die medio december de conservatief geleide regering uit de macht wisten te zetten, maakten deel uit van de bredere onrust. Het land, dat in januari onder meer door inflatie wordt geconfronteerd, staat nu op de drempel van zijn achtste verkiezing in vijf jaar tijd.
Op een van de grootste markten van de stad stonden kraampjes met prijzen voor allerlei goederen, van levensmiddelen tot Nieuwjaarsfeestartikelen zoals vuurwerk, zowel in levs als in euro’s. De invoering van de euro zou het handels- en reisverkeer vergemakkelijken, zoals benadrukte Ursula von der Leyen, voorzitter van de Europese Commissie. Volgens haar zal het de reizen en het wonen in het buitenland eenvoudiger maken, de markttransparantie en de concurrentiekracht vergroten en de handel stimuleren.
Reacties en zorgen rondom de euro-invoering
Dimitar Radev, gouverneur van de central bank, zei dat de euro meer vertegenwoordigt dan enkel een betaalmiddel – het is een teken van lidmaatschap. Toch blijkt uit de Eurobarometer-enquête dat bijna de helft van de Bulgaren tegen de invoering is.
De voormalige premier Rossen Jeliazkov probeerde het publiek gerust te stellen door te zeggen dat hij rekende op de tolerantie en het begrip van de burgers en bedrijven. Hij benadrukte dat de inflatie in Bulgarije, dat in 2007 lid werd van de EU, niet direct gerelateerd is aan de euro-invoering. Echter, de zorgen over inflatie blijven bestaan. Volgens het Nationaal Instituut voor Statistiek stegen de voedselprijzen in november met vijf procent in vergelijking met vorig jaar, tegenover het eurozone-gemiddelde dat lager ligt.
In het verleden werd er ook een campagne gevoerd die kritisch stond tegenover de euro, waarbij bezorgdheid werd geuit over mogelijke prijsverhogingen. Sommige ondernemers en inwoners meldden dat het moeilijk was om euro’s te verkrijgen, omdat de bank en winkelmedewerkers niet altijd de starterspakketten kregen die zij hadden besteld. Banken waarschuwden dat er mogelijk verstoringen zouden kunnen optreden bij geldautomaten rondom de omschakelmomenten; in Sofia stonden mensen eerder deze week in rij bij de nationale bank en wisselkantoren voor het verkrijgen van euro’s.
De euro continentwijd: geschiedenis en toekomst
De euro werd voor het eerst geïntroduceerd op 1 januari 2002, in twaalf landen. Kroatië was in 2023 het nieuwste lid dat de euro adopteerde. De toetreding van Bulgarije betekent dat meer dan 350 miljoen Europeanen de euro gebruiken.
