Hedendaagse import van Russische vis ondanks internationale beperkingen
Ondanks strikte regelgeving blijven Europese landen Russische vis invoeren, met een jaarlijkse waarde van honderden miljoenen euro. Van Portugal’s oven-gegrilde kabeljauw tot de krokante gefrituurde versie uit Polen, deze vissoorten blijven op de Europese markt verschijnen. Verschillende lidstaten streven naar verdere restricties, terwijl anderen waarschuwen dat de afhankelijkheid van Russische vis te groot is geworden. De Baltische staten, Finland en Zweden zoeken actief naar manieren om via economische druk de Kreml te beïnvloeden en een einde te laten maken aan de oorlog in Oekraïne. Omdat deze landen de Oostzee delen, staat het visserijbeleid hoog op de politieke agenda. Ze menen dat de Russische vloot mogelijk wordt getroffen door hogere tarieven en roepen herhaaldelijk op tot meer tariefmaatregelen, aangezien aanzienlijke hoeveelheden Russische vis nog steeds de EU binnenkomen.
Milieuorganisaties en politieke standpunten over Russische vis
Voor milieugroepen is het verbieden van Russische vis niet alleen een politieke keuze, maar ook een morele plicht. Vanya Vulperhorst, een expert van Oceana, wijst erop dat Russische visserijvaartuigen nauw verbonden zijn met het regime en dat er daarmee een directe link bestaat met de oorlog in Oekraïne. Recentelijk zijn Russische invloedrijke visserijbedrijven zoals Norebo en Murman Seafood veroordeeld voor het uitvoeren van door de staat gesponsorde spionageactiviteiten binnen EU-zeegebieden, wat heeft geleid tot sancties. Toch heeft de Europese Commissie deze roep om strengere maatregelen gekenmerkt als een overbodige stap en blijft het inzetten op bestaande beperkingen, een besluit dat door meerdere lidstaten met voorzichtigheid wordt begroet.
Beleid ten aanzien van kaviaar en kabeljauw
Na de invasie van Rusland in Oekraïne nam de EU snel maatregelen zoals het verbieden van de invoer van kaviaar, champagne en diamanten, hoewel Rusland hierin slechts een kleine producent was. Andere visproducten, zoals kabeljauw en pollock uit Alaska, bleven echter problematisch. Vanaf 2024 worden deze producten verder beperkt door het intrekken van toegang tot tariefverminderingen; ondanks dat gekocht werd voor een bedrag van 709 miljoen euro in 2023, waarvan de meeste naar Nederland, Duitsland, Frankrijk en Polen gingen. In Duitsland probeert Vulperhorst bewust de Russische kabeljauw te weren, onder meer door het controleren van QR-codes op verpakkingen, die inzicht geven over de herkomst en de vangstlocatie van de vis.
De afhankelijkheid van Russische vis in Europa en de geopolitieke implicaties
In landen als Portugal, beroemd om de traditionele bereiding van bacalhau, blijkt het importbeleid grote invloed te hebben op zowel economie als cultuur. Portugal, samen met Nederland en Polen, behoort tot de top drie EU-importeerders van Russische kabeljauw. Sinds de jaren negentig, na het verbod op de vangst in Newfoundland, zijn Portugese vissers hun afhankelijkheid van Russische en Noorse geïmporteerde kabeljauw blijven vergroten. Momenteel worden de tarieven rond 12 procent geschat, maar de prijzen voor kerstvingers van kabeljauw stijgen al aanzienlijk. Polen, aan de andere kant, is een fel voorstander van het afpakken van de vis uit Rusland, hoewel het zelf sterk afhankelijk is van geïmporteerde kabeljauw. Volgens politiedebatten is bijna 100% van de Russische kabeljauw voor de Poolse markt bestemd, omdat deze niet binnen de EU wordt geproduceerd.
De betrokkenheid van Rusland via alternatieve routes en achterdeuren
Naast directe invoer via de reguliere kanalen vinden Russische visproducten ook via andere wegen hun weg naar de EU. Zo wordt frequent gedoeld op de zogenaamde “backchannels”, waarbij vis wordt verwerkt in Noorwegen en vervolgens als Noors wordt verkocht, ondanks de Russische herkomst. De Europese visserijorganisatie Europêche heeft langer geklaagd over het feit dat Russische kabeljauw na verwerking in Noorwegen onder de vlag van Noorwegen werd ingevoerd zonder douaneheffingen. Vulperhorst benadrukt dat het voldoende verwerken van vis in Noorwegen en het daarmee maskeren van de herkomst een bekende loophole is. Ze stelt dat Europa zijn visbestanden beter moet beheren en dat vooral het Baltische Zeegebied onder druk staat; het is een van de meest vervuilde waterlichamen, en de totale EU-vloot is afhankelijk van de toegang tot deze wateren, met Rusland als belangrijke speler.
De geopolitieke dimensie van de visserij
De landen rondom de Oostzee blijven van mening dat de inspanningen om de visbestanden te herstellen en hun eigen visserijen te beschermen, weinig effect zullen hebben zolang Rusland haar vangstmethoden niet beperkt. Tenzij Rusland haar netten minder wijd uitgooit, blijven de problemen bestaan. De diplomatieke ontmoeting in Luxemburg, waar vertegenwoordigers van de Baltische staten bijeenkomen om de situatie te bespreken, onderstreept de complexiteit van de situatie, waarin economische en ecologische belangen nauw met elkaar verweven zijn en politieke conflicten de visserijketens beïnvloeden.
