Nieuwe discussies over militaire dienst in Europa
Nadat Rusland Oekraïne binnenviel, begonnen landen die hun militaire dienst hadden afgeschaft, zich weer achter de gedachte te scharen dat herinvoering mogelijk noodzakelijk is. In een situatie waarin Europa geconfronteerd wordt met een Russische agressor in het oosten en een afnemende bescherming in het westen, probeert de continent zijn defensie te versterken. Hoewel geld veel militaire uitrusting kan aanschaffen, vereist het opereren ervan nog steeds personeel. Dit heeft geleid tot discussie over het belang van militaire dienst voor veel landen in Europa.
De perceptie en ambivalentie van militaire dienst in het Westen
Voor de meeste West-Europese landen blijft het idee van frontlinies betrekkelijk abstract. Militairen worden meestal ingezet voor internationale missies op grote afstand van huis. Toen militaire dienst nog verplicht was, was het vaak niet populair bij de bevolking. Echter, door het voortduren van de oorlog in Oekraïne, zijn meerdere landen die eerder de intentie tot herinvoering van conscription hadden laten varen, aan het nadenken over hernieuwde invoering.
De situatie in Duitsland
Duitsland voerde in 2011 devolledige afschaffing door van de militaire dienst, met als reden de afname van herinneringen aan de Koude Oorlog en het vertrouwen in een volledig vrijwilligersleger van circa 180.000 militairen. Inmiddels zijn de spanningen toegenomen en de doelen van de NAVO voor defensie-uitgaven hoger geworden, waardoor de Duitse overheid zich inspant om de verplichte dienst opnieuw in te voeren. Het streven is om het aantal vrijwillige soldaten uit te breiden tot 260.000 in 2035.
Er is echter twijfel of de Duitse strijdkrachten in staat zullen zijn om dat aantal vrijwilligers te bereiken. Desalniettemin wordt gehoopt dat wetgeving voor verplichte screening en gerichte wervingscampagnes voldoende zullen zijn. Volgens de Duitse minister van Defensie, Boris Pistorius, wordt er in Duitsland gekeken naar Zweden als voorbeeld, vooral op het gebied van werving. Nieuwe wervingscentra moeten vriendelijk en uitnodigend zijn, en niet herinneringen ophalen aan een minder flatterend verleden.
Daarnaast heeft het parlement aangekondigd dat een terugkeer naar de militaire dienst besproken zal worden als het leger niet de geplande wervingsdoelen in meerdere jaren haalt. De minister benadrukte dat de dienst voorlopig vrijwillig blijft, tenzij de situatie fundamenteel verslechtert.
Het Scandinavische model
De Noord-Europese landen, zoals Noorwegen en Zweden, hanteren een andere koers en lijken hun militaire dienst op een andere manier te organiseren. In tegenstelling tot hun zuidelijke collega’s vermijden zij de problemen die gepaard gingen met de praktische uitvoering van dienstplicht. Zij zorgen dat de volledige bevolking bewust wordt voorbereid op mogelijke conflicten en integreren verdediging in het publieke debat.
Beide landen maken gebruik van selectieve conscriptie, waarbij zij alle jongeren screenen en alleen degenen oproepen die zij nodig hebben. Noorwegen roept momenteel tussen de 10.000 en 12.000 jongeren op, met plannen om dat aantal verder te verhogen. Volgens Sergeant Fredrik Deaton wordt militaire dienst in Noorwegen niet alleen als een plicht gezien, maar ook als een positieve ervaring. Deaton legt uit dat meer dan 80% van degenen die hun dienst voltooien, dat als zodanig beschouwen en bereid zijn het opnieuw te doen.
Voor jonge Noorwegen is het een keerpunt dat ook een springplank vormt naar verdere carrière of persoonlijke ontwikkeling. De systematiek van de selectie en de diverse beroepsmogelijkheden maken het voor jongeren aantrekkelijk, en het behalen van een plek in de selectie wordt als een erebewijs beschouwd.
De Duitse uitdaging en de toekomst van de dienstplicht
In tegenstelling tot Scandinavië, waar de militaire dienst ingeburgerd is, bevindt Duitsland zich nog in de afrondingsfase van nieuwe plannen. De Duitse overheid hoopt in 2026 twintigduizend vrijwilligers voor een periode van zes tot twaalf maanden te werven, met een doel van veertigduizend in 2031. Objectieve twijfels bestaan of die doelen haalbaar zijn, omdat de historische context en de publieke perceptie zich aan veranderingen onderwerpen.
Volgens de Duitse minister van Defensie zal de dienst voorlopig vrijwillig blijven, tenzij de wervingsdoelen niet gehaald worden. In dat geval zou de terugkeer van verplichte dienst alsnog op tafel komen te liggen. Voor de Nordische landen biedt deze debatronde opnieuw een mogelijkheid om te illustreren hoe een effectief en breed gedragen conscriptiemodel er uit zou kunnen zien, mocht het in Duitsland nodig blijken om hierover opnieuw te gaan.
